?

Log in

Пытанне ў загалоўку.
Гэтыя словы часам не звязаныя паміж сабой? Этымалагічна?
Дзякуй.

пясочня - пясочніца

вітаю ўсіх!
ці слушна ўжываць слова "пясочня"? ці толькі "пясочніца"? у значэньні месца, дзе корпаюцца ў пясочку дзеці

Вы правы, я права?

Добры дзень. Я з банальным пытаннем, але чарговы раз аб яго спатыкнуўшыся, вырашыла спытаць шаноўнае спадарства.)
Ці мае права на жыццё ў беларускай мове выраз "быць правым" у значэнні мець рацыю?
ТСБМ дае гэтае значэнне на слова "правы", але ці варта так гаварыць? Ці лепей пазбягаць гэтага выразу, абмежаваўшыся варыянтамі "мець рацыю" і "твая (мая, ваша) праўда".
Дзякуй.
Спрабую разабрацца ў народных назвах фаз і квадраў месяца, і перашкаджае якраз тое, што гэтыя назвы тлумачацца якраз праз фазы і квадры і пры гэтым яўна відаць, што розныя крыніцы трактуюць па-рознаму. Або змешваюць фазы і квадры, або па-рознаму вядуць іх лік і нумарацыю. Галава пухне. Або паказанні не супадаюць, і незразумела, з якой яны "тумбачкі".

Няўжо тлумачэнні кшталту "Ветохъ - Луна, находящаяся в последней четверти, на ущербе" давалі самі беларускамоўныя рэспандэнты? Хаця ж, у Насовіча бачу прыклады і пра квадры, пра першую, пра трэцюю. Калі так, то цікава было б даведацца пра тое, як нашы продкі лічылі гэтыя самыя квадры і якую канфігурацыю асветленасці месячнага дыска як называлі. Напрыклад, намаляваў селянін серп у выглядзе С або паказаў на адпаведны серп у небе і сказаў "во гэта ветах". А не так, каб вучоны пачуў слова, супаставіў яго са сваімі ведамі па астраноміі і запісаў па-астранамічнаму.

Разумею, што вучоныя могуць унармоўваць тэрміналогію на аснове народных слоў так, што ў выніку яна адрозніваецца ад першасных значэнняў, але параўнаўшы БНТ, БЭ, не заўважыў адзінства. (Мо, хто мае беларускамоўны падручнік па астраноміі з фазамі/квадрамі?)


UPD
Навуковыя тэрміны знайшліся ў падручніку па астраноміі для 11 класа (http://e-padruchnik.adu.by/ ). Яны, лічу, вырашальныя, на іх варта арыентавацца. Даволі ўдалыя - гл. сканы. Значэнне маладзіка супадае з "новолуние" у БНТ, з артыкулам "Фазы Месяца" у БЭ і з ілюстрацыяй астранамічных знакаў у БЭ (артыкул "Знакі"), тут кансенсус.

Сканы:Глядзець...Collapse )
Беларуская Палічка падрыхтавала да новага навучальнага году збор дадатковага матэрыялу па гісторыі для школьнікаў. Туды ўвайшлі спасылкі на кнігі вядомых гісторыкаў, аўдыя- і відэаматэрыялы, дакументальныя і мастацкія фільмы.
Маем надзею, што размешчаны матэрыял дазволіць атрымаць беларускім школьнікам не толькі дадатковыя веды па розных перыядах гісторыі Беларусі, але і ўбачыць яе праз беларускую прызму.
Трэба адзначыць, што некалькі гадоў таму Беларуская Палічка падрыхтавала надзвычай папулярны сярод вучняў і настаўнікаў  збор твораў па беларускай літаратуры, які адпавядае школьнай праграме (многія кнігі амаль немагчыма знайсці ў бібліятэках).

Übermenschen und Untermenschen

Дзецюкі, я тут пішу невялікае эсэ пра дружбу народаў. Пакуль пісаў першую частку — пра Беларусаў — праблем не было з лексікай: ёсць у беларускай мове і слова звышчалавек, і сінанімічнае яму слова надчалавек, ёсць і парадыгмы скланення гэтых слоў.

http://www.skarnik.by/tsbm/40773
http://www.skarnik.by/tsbm/27289

Праблемы пачаліся, калі я прыступіў да напісання другой часткі эсэ — пра небеларусаў, нехрысцяў і ўсякіх нябелых.

Аказваецца, у гэтым вашым афіцыйным стандарце няма эквівалента нямецкаму слову Untermensch (маск. недочеловек). А як без яго эсэ закончыць?

Трэба прыдумаць. Я прапаную падчалавек — па-першае, гэта будзе калька з нямецкай мовы, адкуль слова прыйшло; па-другое, такая форма слова падтрымліваецца формай «надчалавек», якая ўжо ёсць у гэтым вашым афіцыйным стандарце.
Як па-беларуску перадаць рускае «речёвка»?
З'явіліся электронныя цыгарэты, дзе замест дыму - пар, з'явілася і пэўная культура. Па-англійску гэта vaper, ад vape - скарочана ад vapor - пара. Па-руску гэта парильщики, яны парят.

Якія адпаведнікі ў беларускай? Сам працэс называецца параваць.
http://www.skarnik.by/rusbel/58235
...
IV (пари́ть)
несовершенный вид глагола (испускать пар) параваць
котёл парит — кацёл паруе
http://www.skarnik.by/tsbm/55537
параваць, -руе; незакончанае трыванне
Вылучаць пару. [Сцёпка:] — Вада знаходзіцца ў стане вечнага руху. Ад сонца яна паруе, з пары робяцца хмары, з хмар падае дождж. Колас. Жаўрукі аж заходзіліся над свежай раллёю, якая паравала на сонцы. Сабаленка.

vapor 1. n. 1) пара f. 2) выпарэньне n. , туман -у m. 3) Figur. пустая фантазія 2. v.i. 1) параваць 2) выпарацца 3) Figur. выхваляцца, хваліцца

Як назваць людзей, якія паруюць? Заканамерна ад такога дзеяслова ўтвараецца назоўнік паравальнік.

Вычха, растага

Усім дабрыдзень! У нейкім дзялектным слоўніку бачыў слова вычха ў значаньню 'нямоцная, выпятралая гарэлка', але ня помню, дыкжэ ў каторым :( Памажыце, клск, пілна ж трэба! Мо' хто чуў на свае вушы на сяле — таксама буду рады. Падобная штука із словам растага ў Ластоўскага: бачыў, але ня помню, на каторай бачыне. Самому ўсё наноў перакалупаваць нешта ня хочацца :(

Выйшаў новы рэліз Беларускага N-корпусу (20160810). У параўнанні з папярэдняй версіяй (~15 млн. словаўжыванняў, 1945 тэкстаў), аб’ём корпусу вырас на ~65 млн. словаўжыванняў і на сённяшні дзень складае каля 80 млн. словаўжыванняў і 185 097 тэкстаў.

Асноўны корпус дазваляе рабіць пошук па аўтарах, гадах (часткова), жанрах (часткова), граматычных прыкметах, пачатковых і ўскосных формах. Усе параметры пошуку можна камбінаваць. Пошук слоў і іх формаў ажыццяўляецца на падставе правапісаў 1957 і 2008 гг., іншыя правапісы пакуль не ўлічваюцца (у распрацоўцы), але ёсць магчымасць шукаць кожную асобную форму: напрыклад, нельга знайсці слова "сьнег" з усімі словаформамі, але можна шукаць асобна словаформы "сьнегам", "сьнезе" і г.д.

Дадаткова размешчаны падкорпус неапрацаваных тэкстаў, які ўяўляе сабой збор тэкстаў, што былі распазнаныя ў аўтаматычным рэжыме і не прайшлі вычытку (ёсць праблемы з пераносамі, падзелам на сказы, абзацы і інш.). Падкорпус дазваляе шукаць слова і словаформы, але не мае паўнавартаснай метаразметкі (аўтар, твор, год напісання). Крыніцу тэксту можна паглядзець па спасылцы, якая падаецца пры разгортванні сказа. Аб’ём падкорпусу складае ~208 млн. словаўжыванняў.

Істотна абноўлена Лексіка-граматычная база, даступная на ўмовах ліцэнзіі CC-BY-SA 4.0. Аб’ём базы складае 124417 парадыгмаў 1840835 формаў. Лексіка-граматычнай базай можна карыстацца ў анлайн-рэжыме. Дазваляецца выбарка па граматычных прыкметах, па частках слова, па леме (пачатковай форме). Выбраны спіс слоў можна адсартаваць у адваротным парадку.

Для спампоўвання даступны праграмы праверкі арфаграфіі для LibreOffice(абноўлена), Firefox/Thunderbird (абноўлена) і Microsoft Office 2007/2010/2013/2016 (абнаўленне будзе неўзабаве), а таксама рухавік корпусу (на ўмовах ліцензіі GNU General Public License, Version 3).

Чытаць далей...Collapse )