?

Log in

Originally posted by sabrina_lite at Тэлеканалу "Белсат" быць!
Магутнае слова, ты, роднае слова!
Грымі ж над радзімай зямлёй...

Янка Купала


Покуль будзе жыць вольнае беларускае слова, будзе і сама Беларусь. Беларускі народ паказаў і суседзям, і ўладам, што ён зусім не такі абыякавы, як пра яго часта пішуць.

Яшчэ раз са сьвятамі вас!



Больш інфармацыі тут.
Матывы могуць быць розныя.

1. Найперш успрыманне рускай мовы як пункт адліку і параўнанне з ёю іншых моў. Ёсць падобныя і роднасныя мовы. Яны выглядаюць для суб'екта як нейкая гуллівая варыяцыя сваёй мовы, там нібыта свае сінонімы і нібыта свае карані і суфіксы, толькі ў нечаканым парадку. Гэтак з рускай могуць параўноўваць чэшскую, польскую, балгарскую і смяяцца з яе.

2. Русацэнтрызм а-ля СССР спрыяе гэтаму. Пры выхаванні ў рускай культуры па падручніках РСФСР замест БССР пры пастаянным апеляванні да СССР ("О, імперыя") узнікае ўспрыманне расійшчыны як сваёй, беларушчына ўспрымаецца як адгалінаванне, а не як сваё-першаснае адносна саюзнага-зборнага. Бел. мову пачынаюць успрымаць па мадэлі з п.1.

3. Непрэстыжнасць мовы. Прэстыж мовы - лінгвістычная катэгорыя. Бел. мову не пусцілі ў горад, у свой час асабліва зацятыя дзеячы і дзяячкі абсякалі беларускамоўных у гарадах, тварылі маральны тэрор. Выпадкі апісаны. Мовай гарадоў, працы і навукі, лінгва-франка для носьбітаў дыялектаў стала руская. Беларуская (яе рэшткі) засталася ў сялян, таму стала іх маркерам.

4. Траўма беларускамоўных, што перайшлі на рускую. У п.3. апісана схема маральнага ціску на беларускамоўных. Найперш атрымалі траўму беларускамоўныя, якія потым перайшлі на рускую. Яны ненавідзяць яе таму, што за яе цкавалі. У іх сфарміравалі комплекс непаўнавартасці.

5. Сегрэгацыйнае выхаванне. Людзі з п. 4 адпаведна выхоўвалі сваіх дзяцей, не падпускаючы на гарматны стрэл да беларускамоўных кніг, радыё- і тэлеперадач. Такія дзеці навучаны ігнараваць беларускую проста "таму што" і ненавідзець яе з той жа прычыны.

6. У звычайнае мэйнстрымнае жыццё з рускай мовай ў гарадах паступова вяртаецца беларуская мова. Звыклыя да аднамоўя або да згаданай сегрэгацыі могуць адчуць раздражненне, маўляў, тое ігнараванае ўрываецца ў маё жыццё. Або: рабы паднялі галовы, жах.

Узмацняецца ўсё страшылкамі пра тое, што гэтыя беларускамоўныя хочуць захапіць уладу і прымусіць усіх гаварыць па-беларуску. Або што некалі беларускамоўнай стане большасць і яна ЗАПОЛОНИ-И-ИТ усё.

Быццам усё. Па апошнім пункце заўвага - калі беларусы некалі добраахвотна ў большасці пяройдуць на беларускую, то выходзіць, ненавіснікі баяцца свайго ж народу.

А не, не ўсё.
7. Хаця гэта і роднасная мова, усё ж гэта мова іншая. Каб разумець яе, рускамоўнаму даводзіцца напружвацца, калі ён усё сваё жыццё пазбягаў кантактаў з беларускай мовай і не вучыўся. Гэта нежаданне вучыцца і ўспрымаць новае. Нежаданне, узмоцненае згаданымі вышэй матывам - непрэстыжнасцю, абаронай ад уяўнай пагрозы і г.д.

Нідзе не магу знайсці, як жа называецца гэтае цуда-юда. Можа хто ў якім-небудзь слоўніку ўсё-ткі сустракаў ці, яшчэ лепей, чуў?

Прыклады з іншамоўных вікіпедый:
Обыкновенная чешуйница
Silverfish
Rybik cukrowy
Так напісана ў «Даведніку па арфаграфіі і пунктуацыі з каментарыямі» (Мінск, 2010) на старонцы 149. Там і прыклады ёсць:

Мо скажаш праўду ты мне сёння? (А. Пальчэўскі). Мо табе няёмка было гаварыць пра гэты выпадак (І. Пташнікаў). Гэта была мо першая радасць у маім жыцці (Я. Сіпакоў).

Я неяк спецыяльна цікавіўся, ці трэба выдзяляць «мо» коскамі, ці не. Фармальна, здаецца, трэба: гэта слова можна палічыць пабочным словам (даведнік яго і лічыць пабочным словам). Украінцы, напрыклад, яго выдзяляюць (падгледзеў у адным з тлумачальных слоўнікаў украінскай мовы). Але, калі пашукаў у слоўніках беларускіх, а таксама ў тэкстах беларускіх на сайце knihi.com, там гэта «мо» не выдзялялася.

І нарэшце яснае ўказанне знайшлося ў вышэйпамянёным даведніку.

Апраўдаць гэта невыдзяленне коскамі можна хіба што тым, што слова «мо» паводле значэння набліжаецца да часціцы (службовага слова, якое не мае самастойнага значэння, а выражае розныя сэнсавыя, мадальныя і эмацыянальныя адценні слоў, словазлучэнняў і сказаў). А можа, проста дзеля таго, што пры вусным вымаўленні слова «мо» ў фразе не робіцца паўзаў; ну і прынялося невыдзяленне — каб не адыходзіць далёка ад вымаўлення.
У радзькоўскім правапісе, падручніках і кадастравай інструкцыі нарашчэньні пішуцца як 1-ы, 2-я, 1-ага.

Gramota.ru і мае веды забытага паходжаньня кажуць пісаць 1-шы, 2-я, 1-га. Правіла: пакідаецца апошні зычны, апошні галосны без папярэдняга галоснага, зычны з наступным апошнім галосным.

Пытаньне: ці ёсьць правіла для беларускага напісаньня нарашчэньняў?

Upd 11.І.2017. Правіла няма. Але Вінцук Вячорка вельмі падрабязна пераканаў, што мусіць быць 1-ы, 2-я, 2-га, 1-му — калі 1-2-літарны канчатак, пакідаецца адна літара, калі 3-літарны — дзьве літары. Галоўным аргумэнтам для мяне было тое, што калі ісьці за рускім правілам, у нарашчэньні ў беларускай мове ўключаюцца літары асновы.
Дзяцюкі! Хто мае ХІІ часьць "Этымолёґічнага слоўніка...", адгукніцеся!

Што за пастанова?

Дырэктар Расейскага інстытуту стратэгічных дасьледаваньняў Леанід Рашэтнікаў кажа, што беларуская мова была створана пастановай аргбюро ЦК ВКП(б), так што ёй толькі 90 год:

“…И в первом же зале была выставлена, и сейчас она находится, газета «Правда» наша московская, ну в смысле советская газета «Правда», за 1926 год, и на первой странице постановление оргбюро ЦК ВКП(б), и называлось это постановление «О создании белорусского языка». Понимаете? 26 года..."


http://www.svaboda.org/a/najezd-na-movu/28188749.html

З гэтак абрэзанай на пачатку цытаты няясна, дзе прамоўца такое пабачыў. Але пра тое самае ён казаў яшчэ ў траўні, на прэзэнтацыі ў Бялградзе сваёй кнігі «Вернуться в Россию. Третий путь или тупики безнадежности»:

"Я в Полоцке в музей захожу, и экскурсовод рассказывает о белорусском народе, который со Средних веков вел борьбу за независимость. И самый первый экспонат в этом музее — газета «Правда», постановление оргбюро ЦК ВКПБ от 1926 года, называется «О создании белорусского языка». Сатанизм!"


https://riss.ru/events/30856/

Ау, палачане, што ў вас там выстаўлена? alesarkush?

zaprudski?

xp: miram, by_mova

Слова "панадцітаўка"

Якое значэньне яно мае. Ведаю, што так называюць мятлікоў, але як гэтая назва гучыць па-ўкраінскі альбо па-расейскі?
Для ведама цікаўных.
У рамках каляднага распродажу ARCHE можна прыдбаць мовазнаўчае літаратуры:



► Ян Станкевіч — Язык і языкаведа (PDF) (1214 старонак, каторыя напісаў Сам!)
3.99 BYN
https://arche.by/item/4784

► № 11 (98) — 2010. Лінгвістыка 1920-х: тэрміналёгія, лексыкаграфія, правапіс, фармаваньне літаратурнай мовы (PDF | EPUB)
3.99 BYN
https://arche.by/item/869

► Расійска-беларускі слоўнік Некрашэвіча-Байкова (папяровае выданьне)
6.99 BYN
https://arche.by/item/2307

Поўны сьпіс выданьняў, умовы аплаты й атрыманьня тут:
https://arche.by/promotions/18.html
Вітаю, спадарства. Зараз у сеціве праскочыла адразу некалькі публікацый пра гэта здарэнне. І ў Вікіпедыі артыкул стварылі. А ў мяне ёсць устойлівае адчуванне, што я ў дзяцінстве чытала пра гэта здарэнне ў нейкай мастацкай кніжцы. Там як раз была паказана карціна, як папяровыя ўпрыгожанні гарэлі, дзеці ў маскарадных касцюмах. Але ніякіх падрабязнасцяў болей я не памятаю. Магчыма, хтосьці дапаможа мне?