?

Log in

No account? Create an account

Запісана першая ў гісторыі кароткая аудыё-кніга на стара-беларускай мове.

https://www.youtube.com/watch?v=3Vy2-Eq8gOU

Пытаньне: ці чуў хто калі гэтыя словы ў мове сваіх селавых сваякоў, што гаманілі / гамоняць у паўночна-ўсходнім дзялекце нашае мовы (маю наўвеце пястук, ківун, даўгай і пярсьцец)?

(Слоўнік В. Ластоўскага, б. 256. Сёлы з назовам "Кабыльнікі" былі даўней у Дрысенскім а Віцебскім паветах Віцебскай губэрні.)

Цікава, што пястук а ківун а пярсьцец таксама ё ў Станкевічавым слоўніку (бб. 883 а 565 а 882):





("Ад." = запісана (быццам бы!) Антонам Адамовічам. Словы, узядзеныя Станкевічам із слоўніка Ластоўскага, маюць пазнаку "Ластсл."; апроч таго, ладная часьць словаў, пазначаных сп. Янкам як дзісенскія — "Дз.": застка, засьня 'каптур на лямпу', маск. абажур, шпурляк 'апука, шулуга', маск. мяч — ці то проста пазычаны із "Расійска-крыўскага слоўніка" — ці то Ластоўскі паведаміў празь іх Станкевічу — мо' й наадварот, — магчыма, ў лістох. Але словы пястук, ківун і пярсьцец ані воднае з гэтых пазнакаў ня маюць.)

"то бок" ці "то бо"?

У апошнія гады ў беларускай мове з’явіўся (адрадзіўся) злучнік “то бок” у сэнсе “гэта значыць, інакш кажучы, значыць”. Ёсць і роднасная форма “то бо”. Прыблізна, наўскідку “то бок” сустракаецца куды часцей, ніж “то бо”. Аднак, як на мой розум, “то бок” гучыць/выглядае неяк каструбавата. Да чаго тут бок, дзе той бок, які бок? Тым часам “то бо” – два злучнікі – маюць за мэту тлумачыць выказаную раней думку іншымі словамі (“інакш кажучы”), без усялякіх “бакоў”.
Дарэчы, якраз формаю “то бо” карыстаўся Уладзімір Караткевіч, сустракаў я (пагугліўшы) гэтую форму і ў тэкстах Андрэя Дынько, Міхася Южыка. Адным словам, я – за “то бо”.
А як мяркуе шаноўнае спадарства?



ПАТЭЛЬНЯ (ст.-польск. patelnia ад лац. patella) — круглая мелкая металічная пасудзіна, на якой пякуць, смажаць; скаварада. (А. М. Булыка, “Слоўнік іншамоўных слоў”, том 2, Мн.: БелЭн, 1999, ст. 180.)

ФАТЭЛЬ (польск. fotel ад фр. fauteuil) — rodzaj szerokiego wygodnego krzesła, zwykle wyściełanego, z poręczami. Азначэнне на польскай мове, бо ў тлумачальных слоўніках беларускай мовы гэтага слова няма.

ПАНТОФЛІ (польск. pantofle < ням. Pantoffel, ад іт. pantofola) — лёгкія неглыбокія туфлі. (А. М. Булыка, “Слоўнік іншамоўных слоў”, том 2, Мн.: БелЭн, 1999, ст. 159.)

Добрага часу! Пэўна, хто знае, што я маю свае фантазійныя погляды на беларускі правапіс, але зараз я цікаўлюся нормамі, таму, калі ласка, пытанне для экспэртаў.


Мне вядома, што па нормах «Тарашкевіцы» слова «кераміка» трэба пісаць «kieramika».


Я здагадваюся, па аналогіі, што слова «Германія» будзе «Hiermanija» (ці  «Гэрманія»/«Hermanija», moža? ). І нарэшце што наконт слова «Херувім» («Хэрувім»)?



дадаткова для роздуму (Артыкул у беларускіх Вікіпэдыях недароблены)
1. Добрая навіна: каб гуляць у расава беларускія карты, не трэба іх купляць. На сайце https://www.spiele-palast.de/ ёсць доступ да шасці гульняў free to play (даступных для розных платформаў), і ёсць магчымасць выбраць калоду з вышнікамі, ніжнікамі, жолудзямі, вінамі і г. д. «На паверхні» там усё па-нямецку, але самі гульні (і іх правілы) перакладзены і на іншыя мовы. Рэкамендую Mau-Mau — правілы гэтай гульні найпрасцейшыя.

2. Слова «крэсці» (як размоўнае) ёсць у Беларуска-рускім слоўніку Крапівы. Ёсць яно і ў Слоўніку беларускай мовы (2012).

3. У адным з твораў Аркадзя Чарнышэвіча ёсць наступны сказ: “Вечарамі зімой збіраліся малінаўцы да каго-небудзь на вячоркі, бесперапынна курылі і рэзаліся ў карты — у воза або ў дурня”.

Сур’ёзнае пытанне: ці ведае хто, як гуляць у расава беларускую картачную гульню «Воз»?

Хвалёнка, захваліць

Дзецюкі, як мы ўжо з вамі выяснілі, расава беларускія карты — гэта карты нямецкага ўзору. Яны не вельмі розняцца ад картаў французскага ўзору, але пэўныя асаблівасці маюць; адна з найбольш відавочных, што ў іх няма «жанок» — дам, замест іх ёсць вышнікі, а валетам адпавядаюць ніжнікі.

Вядома, кожны ідэйны беларус, атрымаўшы гэту інфармацыю, пераключыцца цяпер на карты нямецкага ўзору, пакінуўшы французскі ўзор жыдабальшавіцкай Маскве і панска-памешчыцкай Польшчы.

Але пры гэтым узнікае адна праблема. А іменна: граючы «нямецкімі» картамі, які тэрмін выкарыстоўваць замест тэрміна «мар’яж» (ад франц. mariage (вяселле): у картачнай гульні — наяўнасць караля і дамы адной масці ў аднаго іграка). У нямецкіх картах кароль і вышнік — аднаго полу, і «мар’яжа» (вяселля) паміж імі быць не можа. (Праўда, цяпер у некаторых іншых варожых нам цывілізацыях існуе права на шлюб паміж асобамі аднаго полу, але мы ж гаворым пра нашы, беларускія карты.)

Я спрабаваў пашукаць які-небудзь сінонім у слоўніках, але нічога добрага пакуль што не знайшоў. У руска-беларускім слоўніку Байкова — Некрашэвіча слова «марьяж» прапушчана, а слоўнікі, выдадзеныя пад кантролем нашага векавечнага ворага — жыдабальшавіцкай Масквы — даюць толькі «мар’яж».

Таму прапаную да ўжывання дыялектызмы з цэнтральнай часткі беларускага Палесся: «хвалёнка» (мар’яж), «хваліць» (заяўляць мар’яж, напрыклад: «Хвалю!» значыць «Заяўляю мар’яж!») і «захваліць» (заявіць мар’яж, напрыклад: «Ён захваліў чырву» значыць «Ён заявіў чырвовы мар’яж»).

Калі не знойдзем лепшага слова, прапаную ўжываць гэта. Калі ведаеце іншыя сінонімы слова «мар’яж», прашу паведаміць у каментарыях.

ГСБМ

Гістарычны слоўнік беларускай мовы выявамі для goldendict:
https://mega.nz/#F!GMJmBLhb!EOP4sCpncqwSwYEhO1uVlQ
(варыянт першы — па тамах, варыянт другі — усё разам).
Неправерана, недасканала, як ёсць.

Там жа абноўленыя, выпраўленыя этымалагічны і тлумачальны слоўнікі.

Праграму для слоўнікаў goldendict шукаць тут:
http://goldendict.org/
https://github.com/goldendict/goldendict/wiki
https://play.google.com/store/apps/details?id=mobi.goldendict.android
http://goldendict.mobi/downloads/android/free/
https://4pda.ru/forum/index.php?showtopic=267685

"чалец" і "сябар"

Мо’ хто падкажа, ці ёсць розніца ва ўжыванні слоў “чалец” і “сябар”( Асоба, што ўваходзіць у склад якое-небудзь групы, аб’яднання, арганізацыі, таварыства і да т.п.)?

У Беларусі аднаслоўнай назвы малочнага прадукту "ражанкі" няма. (с) В. Вячорка.

Га. Га. Га. Спадару Вячорку надабе ўважней карыстаць зь дзялектных слоўнікаў (калі ён агулам зь іх карыстае, а ня прыкідуецца толькі).

№1.

("Матар'ялы да дзялектнага слоўніка Гомельшчыны"; гэтае слова мянуюць і аўтары "Этымолёґічнага слоўніка..." ўв артыкуле, куды спадар Вячорка, відаць, нават ня глянуў.)

№2.
kvashonka.png
("Смаленскі акружны слоўнік"; запісана блізка да мяжы зь беларускімі гаворкамі.)



№3