By Default

«Каля сэрца завіло» — 2

Працяг гэтага допісу.

Цікавае параўнанне паміж ТСБМ і ТСБЛМ.

ТСБМ дае два выразы (у прыкладах): У галаве шумела і балела ў грудзях, аж калола пад лыжачкай. Кухараў. (Параўнай: «Прагаладаўся Пятро, аж яму пад дыхавіцу закалола».) Захацелася есці, аж пад лыжачкай засмактала. Сабаленка. (Сур’ёзнае пытанне: ці не выкарыстаў Сабаленка велікарускі выраз, проста памяняўшы ў ім словы на беларускія?)

ТСБЛМ:
1. Дае толькі выраз пад лыжачкай смокча.
2. Аднімае ў слова «дыхавіца» значэнне «лыжачка» (у ТСБМ «дыхавіца» гэта асноўнае слова, а пра «лыжачка» пішацца, што гэта тое ж, што і «дыхавіца» ў другім значэнні).

Іншымі словамі, паводле ТСБМ цяпер ужо правільна толькі «лыжачка» («ложечка») і «пад лыжачкай смокча» («под ложечкой сосёт»).

Ах, якая ўнікальная і непаўторная наша беларуская мова.

«Без фанатызма». Дзень роднай мовы супраць 364 дзён мовы суседзяў

Ці задумваліся вы хоць раз над тым, чаму ў Міжнародны дзень роднай мовы ў Беларусі згадваюць выключна беларускую?

З 2000 году рашэннем ЮНЕСКА штогод 21 лютага ва ўсім свеце адзначаюць дзень матчынай мовы. Разам з усім цывілізаваным светам вымушаны гэта рабіць і беларусы. Як кажуць французы на сваёй роднай французскай: noblesse oblige — становішча абавязвае. Згадалі б былыя ліцвіны існаванне мовы, каб не свята, — зусім невядома.

У гэты дзень суайчыннікі як па камандзе дастаюць аднекуль з запыленых камораў зжаўцелыя лісты паперы з намаляванай літарай “Ў” і ўпрыгожваюць імі сцены будынкаў. Ва ўстановах адукацыі і культуры ладзяцца дзеля “птушачкі” розныя імпрэзы: кніжныя выстаўкі, паэтычныя чытанні, літаратурныя вечарыны і фестывалі беларускай песні. Дзе-нідзе нават праводзяцца акцыі кшталту “Размаўляйце са мной па-беларуску”. З тэлевізараў і па радыё вядучыя, абліваючыся потам, увесь дзень пяюць дыфірамбы “роднай” мове, баючыся незнарок увярнуць у тэкст слова на мове суседзяў, якой яны, як і ўсе астатнія, карыстаюцца паўсядзённа.

Адзін дзень на год, каб заўважыць на самым высокім узроўні існаванне першай дзяржаўнай і крывадушна прызнацца ў любові да яе — не так і шмат, можна і пацярпець. Адзін раз на год, каб дзе-нідзе замест “великого и могучего” перайсці на мілагучную — не так і занадта, каб выклікаць абурэнне раўнівых абаронцаў “языка”.

І вось, прыходзіць 22 лютага. Лісцікі з літарай “Ў” сарамліва здымаюцца і прыхоўваюцца назад у пыльную камору — на наступныя 364 дні. Кніжкі па-беларуску, канешне, можна чытаць і надалей. І нават вершыкі пісаць. Але, як той казаў, “без фанатызма”. Калі раптам захочацца прадэманстраваць сваю любоў да роднай мовы публічна, варта добра падумаць аб магчымых наступствах. Каб не атрымалася так, як гэта было з мінчанінам Арамаісам Міракянам і яго сябрамі.

Бо свята — святам, а нацыяналістам у сучаснай беларускай дзяржаве — не месца. Бо ёсць жа яшчэ і “Старэйшы Брат”, які ўвесь час уважліва сочыць за моўнай сітуацыяй у незалежнай Беларусі. Барані божа, калі тут пачнуць замест рускай масава карыстацца “роднай” — управа адразу ж знойдзецца. Вы ж не хочаце, каб было як ва Украіне, праўда?

Нядаўні выпадак з Арамаісам Міракянам выклікаў хвалю абурэння ў расійскіх СМІ, што застракацелі загалоўкамі: “национализм в Белоруссии поднимает голову”. Уяўляеце? У Беларусі нейкі звычайны хлапец з нейкай нефармальнай маладзёжнай тусоўкі ў нейкай абсалютна шараговай кавярні проста папрасіў сабе “гарбаты”. Мала гэтага, інцыдэнт абмяркоўвалася… на ўзроўні Савета Федэрацыі Расіі!

Таму, калі добра падумаць, патэнцыйныя пагрозы выклікаць ахову на моўных экстрэмістаў трэба ўспрымаць адэкватна. Бо могуць жа паклікаць і ветлівых зялёных чалавечкаў на танках. А яны ўжо абароняць рускі мір рускамоўнай прадаўшчыцы ад беларускіх нацыяналістаў, не сумнявайцеся. Вы ж не хочаце, каб было як ва Украіне, праўда?

А ў астатнім усё добра. Беларусам яшчэ дазваляюць называць сябе беларусамі. Са святам роднай мовы вас, даражэнькія! І не забудзьцеся сёння дастаць са сваёй схованкі і павесіць на сцяну літару “Ў”.
By Default

«Для сучасных людзей робіцца надзвычай натуральным і нармальным “думаць літарамі”»

Гэта відэа хоць і пра маскоўскую мову, але напамінае нам, якім шкодніцтвам была бальшавіцкая рэформа нашага правапісу.

Таксама, хоць гэта было яшчэ не відавочна ў пачатку ХХ стагоддзя, цяпер відавочна, што адмовіцца ад ідэі Тарашкевіча абазначаць апазіцыю «é — е» ў пісьмовым маўленні было памылкай.

https://www.youtube.com/watch?v=p3nACkHeH4w

Зводных табліц майстар, або Блуканні ў беларускамоўным Excel

Кароткая показка.

Сёння мусова спатрэбілася знайсці "Майстра зводных табліц і дыяграм" у Excel. Праблема тое што гэтай каманды няма нідзе на панэлі прылад Excel, і яе можна знайсці толькі ў поўным спіску каманд праграмы. А іх там у спісе за 1000, мо 1300, адсартаваных па алфавіце. Ну, думаю, бяда такая, па-ангельску гэта каманда называецца "Pivot Table and Pivot Chart Wizard", у рускім офісе - "Мастер сводных таблиц и диаграмм", значыцца па-беларуску будзе "Майстар зводных табліц і дыяграм", ці неяк так.

Collapse )

Польская беларусіца – Polska Białorusica

Тым, хто пачынае вывучаць новую мову, спачатку прыходзіцца авалодаць яе алфавітам і правіламі маўлення. Для польскай мовы наша беларуская мова вельмі блізкая ва ўсіх праявах (можа нават самая блізкая з усіх моваў Еўропы). Але палякі маюць некаторыя ўнікальныя літары, кшталту Ą (O nosowe), Ę (E nosowe), Ł (цвёрдае L) са сваімі асаблівасцямі вымаўлення, якімі нялёгка адразу авалодаць.



Каб дапамагчы людзям загаварыць на іншай мове ствараюць адмысловыя сістэмы (практычныя транскрыпцыі) перадачы іншамоўных тэкстаў родным алфавітам. Адну з такіх практычных транскрыпцый – "Польскую Беларусіцу" – я прапаную вашай увазе.
Collapse )
  • drmr36

Назовы палцаў: вынаходы Ластоўскага ці супраўдныя дзялектныя словы?

Пытаньне: ці чуў хто калі гэтыя словы ў мове сваіх селавых сваякоў, што гаманілі / гамоняць у паўночна-ўсходнім дзялекце нашае мовы (маю наўвеце пястук, ківун, даўгай і пярсьцец)?

(Слоўнік В. Ластоўскага, б. 256. Сёлы з назовам "Кабыльнікі" былі даўней у Дрысенскім а Віцебскім паветах Віцебскай губэрні.)

Цікава, што пястук а ківун а пярсьцец таксама ё ў Станкевічавым слоўніку (бб. 883 а 565 а 882):





("Ад." = запісана (быццам бы!) Антонам Адамовічам. Словы, узядзеныя Станкевічам із слоўніка Ластоўскага, маюць пазнаку "Ластсл."; апроч таго, ладная часьць словаў, пазначаных сп. Янкам як дзісенскія — "Дз.": застка, засьня 'каптур на лямпу', маск. абажур, шпурляк 'апука, шулуга', маск. мяч — ці то проста пазычаны із "Расійска-крыўскага слоўніка" — ці то Ластоўскі паведаміў празь іх Станкевічу — мо' й наадварот, — магчыма, ў лістох. Але словы пястук, ківун і пярсьцец ані воднае з гэтых пазнакаў ня маюць.)

"то бок" ці "то бо"?

У апошнія гады ў беларускай мове з’явіўся (адрадзіўся) злучнік “то бок” у сэнсе “гэта значыць, інакш кажучы, значыць”. Ёсць і роднасная форма “то бо”. Прыблізна, наўскідку “то бок” сустракаецца куды часцей, ніж “то бо”. Аднак, як на мой розум, “то бок” гучыць/выглядае неяк каструбавата. Да чаго тут бок, дзе той бок, які бок? Тым часам “то бо” – два злучнікі – маюць за мэту тлумачыць выказаную раней думку іншымі словамі (“інакш кажучы”), без усялякіх “бакоў”.
Дарэчы, якраз формаю “то бо” карыстаўся Уладзімір Караткевіч, сустракаў я (пагугліўшы) гэтую форму і ў тэкстах Андрэя Дынько, Міхася Южыка. Адным словам, я – за “то бо”.
А як мяркуе шаноўнае спадарства?