?

Log in

No account? Create an account

Папярэдні запіс | Наступны запіс

Літ, бэрыль і т.п.

Адкуль з'явіліся такія формы?

Comments

( 14 камэнтароў — Пракамэнтаваць )
vital_stan
03 Жнв 2014 14:16 (UTC)
Яўна не з дарэформеннага правапісу. У БНТ: литий - літы, берилл - бэрыль, бериллий - бэрылі. Як разумею, вы не пра мінерал пытаецеся (берилл - бэрыль), а пра хім. элемент. А вось літ - гэта такая грашовая адзінка.

Здаецца, у "Культуры мовы" сказана пра тэндэцыю адкідаць "-ый" (напр., у слове "каментар"). Вось нехта і скарыстаўся ідэяй.

Edited at 2014-08-03 14:42 (UTC)
vital_stan
03 Жнв 2014 16:01 (UTC)
Таксама гл. тут: http://be-x-old.wikipedia.org/wiki/Абмеркаваньне:Гель
Даецца спасылка на "новакласічны" правапіс (БКП-2005):
Шэраг уласнабеларускіх і пазычаных назоўнікаў мужчынскага роду афармляецца бяз малахарактэрнае для беларускае мовы фіналі -ій/-ый:
― у форме бязь -ій/-ый:
...
хімічныя тэрміны: алюмін, амон, бар, ванад, галь, гафн, гель, герма́н, дэўтэр, інд, ірыд, і́тар, кадм, каліфорн, каль, кальц, магн, на́тар, осм, рад, самар;

Незразумела, ці мусіла такое напісанне абмяжоўвацца менавіта гэтым шэрагам. У гэтым шэрагу і ў слоўніку БКП-2005 адсутнічае літ і бэрыль.

Дарэчы, вось як пісаліся гэтыя элементы ў дарэформенным правапісе (паводле БНТ): алюміні, амоні, бары, ванады, галі, гафні, гэлі, германі, - , інды, ірыды, ітры, кадмі, -, калі, вапень, магні, натры, осьмі, рады, самары.
Працяжнік - адсутнасць элемента ў БНТ (не былі адкрыты на той момант). Кальцыю адпавядае вапень. Назоўнікі на -і, -ы скланяюцца так, як калі б у канцы было -ій, -ый (напр. калію, магнію).
maskouka
03 Жнв 2014 17:41 (UTC)
А колькі словаў з канцавым -ій/-ый у беларускай мове?
Ці гэта пераважна хімічныя тэрміны?
vital_stan
03 Жнв 2014 18:10 (UTC)
Пераважна лацінізмы, у тым ліку, назвы хім. элементаў. Колькі іх - не магу сказаць. Ёсць і уласнабеларускія, напр. кій. А вось са словамі "падскарбі" і "падчашы" цікава атрымліваецца. Забягаючы наперад: праблема з канцавым -ій, -ый у іх вымаўленні, галоўным чынам, калі гэта ненаціскныя склады, "й" прападае. А з другога боку, калі адкінуць -й, то пытанне, як скланяць слова.
Варта помніць, што першапачаткова беларуская арфаграфія, дарэформенная, зазнала ўплыў польскай. Адтуль і канцавое -ы, -і без "й". Але розніца ў тым, што ў польскай мове гэта не проста адкінутае -й", там гэта адпавядае канчатку прыметніка. Напр. Batory - Batorego, Jerzy - Jerzego. Таму ў нашай сітуацыі атрымліваецца невялічкая непаслядоўнасць: пры скланенні "Юры" (як пішацца ў тарашкевіцы) з'яўляецца "й": Юрыя, Юрыю.
Дык вось вяртаючыся да слоў "падчашы" і "падскарбі". "Падчашы" увогуле не мусіў бы фігураваць у артыкуле пра фіналь -ій, -ый, бо скланяецца ён як прыметнік: падчашага, падчашаму і г.д. Наяўнасць "й" тут відавочная таму, хто ведае старабеларускі ці сучасны рускі адпаведнік. Вось жа пры скланенні слова "падскарбі" з'яўляецца "й".
Як сказана ў самім БКП-2005, выкладанне засноўваецца на кантрасце з афіцыйным правапісам, і сапраўды, не ведаючы, як пішацца ў афіцыйным, чытаючы з нуля, цяжка прасачыць сувязь з канцавым "-й" тых слоў, якія прапаноўваюцца аўтарамі ў форме без "-й". (Як у анекдоце "Не выцірайце рукі аб фіранку - Хм, а гэта ідэя".)
filskeit
03 Жнв 2014 19:42 (UTC)
Забягаючы наперад: праблема з канцавым -ій, -ый у іх вымаўленні, галоўным чынам, калі гэта ненаціскныя склады, "й" прападае.

Хіба ёсць такі фанетычны закон? Ніколі не чуў.

Таму ў нашай сітуацыі атрымліваецца невялічкая непаслядоўнасць: пры скланенні "Юры" (як пішацца ў тарашкевіцы) з'яўляецца "й": Юрыя, Юрыю.

Бывала, што і беларусы скланялі гэта імя як прыметнік: «...Атрымаў дазвол ад вiленскага бiскупа Юрага Матулевiча...»

Вось жа пры скланенні слова "падскарбі" з'яўляецца "й".

Раз у слоўніку скланенне не зафіксавана, то не варта ісці супраць логікі, «падскарбяга» трэба скланяць як прыметнік, па мойму: падскарбі, падскарбяга, падскарбяму і г. д. Цікава, ці ёсць гэта слова ў слоўніку Самога...

Ёсць: падскарбі, -бяга м. — носитель должности центрального финансового управления в великолитовском государстве.

«Падскарбяга»... ^__^ Эх, люблю я гэтага Доктара.

Аўтары «Беларускага клясычнага правапісу» не пішуць, як скланяць імёны «Юры», «Георгі», «Валеры», «Яўстахі». Па-мойму, калі ўжо -й адкінута, то няма чаго выдумляць новую парадыгму скланення. Трэба скланяць, як скланяем прыметнікі: Юрага, Георгага, Валерага, Яўстахага, Юраму Георгаму, Валераму, Яўстахаму.

Ваистену да будет так.

Edited at 2014-08-03 19:57 (UTC)
vital_stan
03 Жнв 2014 19:58 (UTC)
Во, цікава.... А ў слоўніку НН:
падскарбі -бія // Арфаграфічны (НН)
http://slounik.org/search?dict=&search=%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%96&x=0&y=0
filskeit
03 Жнв 2014 20:03 (UTC)
Pff... І гэтыя людзі называюць сябе нашаніўцамі...
vital_stan
03 Жнв 2014 20:16 (UTC)
Хіба ёсць такі фанетычны закон? Ніколі не чуў.
А інакш адкуль бы ўзнікла гэтая катавасія з "-й", для якой спатрэбіўся асобны параграф у БКП-2005? І дарэформеннае ненапісанне "-й" кажа пра тое, што не на пустым месцы ўзнікла, нечым падтрымлівалася. Фанетычныя заканамернасці тут у тым, што "й" блізкае да "і" (на тое яно і "і кароткае" і адпаведна да "ы"). Ну і прозвішчы, напрыклад, этымалагічна "-ий", у вымаўленні не чуваць, у беларускай увогуле не пішацца. Ці банальна прыметнік "воўчы".

У адпаведным параграфе крыху намяшана. Але ўсё ж там размова проста пра пісанне ці непісанне "-й" у назоўніках, без прарываў аж да змены часціны мовы. Пры спосабе выкладання "паводле кантрасту" (з афіцыйным ужываннем) такая важная розніца мусіла б агаворвацца, але не агаворана. Скланяць словы "Юры", "Дзьмітры" як прыметнікі - з галіны тэарэтызаванняў і фармалістыкі, але наўрад ці аўтары БКП-2005 мелі гэта на ўвазе.

Калі да практыкі, то зноў жа звяртаю ўвагу, як скланяліся "калі" і "натры" у БНТ: "калію", "натрыю".



Edited at 2014-08-03 20:21 (UTC)
filskeit
03 Жнв 2014 20:42 (UTC)
І дарэформеннае ненапісанне "-й" кажа пра тое, што не на пустым месцы ўзнікла, нечым падтрымлівалася. <…>

Калі да практыкі, то зноў жа звяртаю ўвагу, як скланяліся "калі" і "натры" у БНТ: "калію", "натрыю".


Ну што ж. Усе мы людзі і можам памыляцца. Нават укладальнікі «Беларускай навуковай тэрмінолёгіі». А яны ж выходзіць, нешта не маючае аналогіі ў народнай мове, паспрабавалі ўзаконіць: адсяканне канцавога «-й» асновы назоўніка, калі перад гэтым «-й» ёсць «і». Я, дарэчы, не помню, каб Сам такое благаслаўляў.

Калі ж бяром «-й» на канцы прозвішчаў (Огоновский, Марашевский), то тут сітуацыя зусім іншая. Гэтыя прозвішчы скланяюцца як прыметнікі. І прымаюць канчаткі прыметнікаў, якія бяруцца проста з парадыгмы. А прыметнікі мужчынскага роду адзіночнага ліку у назоўным склоне ў беларускай мове маюць толькі канчаткі «-і» і «-ы». Пры скланенні ва ўскосных склонах таксама канчаткі беларускія прымаюцца: -ага, -аму і г. д.

Пры спосабе выкладання "паводле кантрасту" (з афіцыйным ужываннем) такая важная розніца мусіла б агаворвацца, але не агаворана.

Пабаяліся абвінавачанняў у радыкалізме, баязліўцы. А напісаць ерась, што «Юры» ва ўскосных склонах будзе «Юрыем», не павярнулася рука.

Але ўсё ж там размова проста пра пісанне ці непісанне "-й" у назоўніках, без прарываў аж да змены часціны мовы.

Каб скланяцца, як прыметнік, не канечне быць прыметнікам, хе-хе.

Edited at 2014-08-03 20:51 (UTC)
vital_stan
04 Жнв 2014 09:50 (UTC)
Каб скланяцца, як прыметнік, не канечне быць прыметнікам, хе-хе.
Ну, вы мяне зразумелі :)

А яны ж выходзіць, нешта не маючае аналогіі ў народнай мове, паспрабавалі ўзаконіць: адсяканне канцавога «-й» асновы назоўніка, калі перад гэтым «-й» ёсць «і». Я, дарэчы, не помню, каб Сам такое благаслаўляў.
Гэткае падладжванне да народнага вымаўлення, з якога і паходзіць міф пра фанетычны прынцып і вытворныя складанасці. І выходзіла потым нейкае выключэнне - у наз. склоне -й няма, ва ўскосных паяўляецца. У афіцыйным правапісе атрымліваецца больш заканамерна.
galinaeditor
04 Жнв 2014 13:34 (UTC)
"Незразумела, ці мусіла такое напісанне абмяжоўвацца менавіта гэтым шэрагам".
Чаму ж незразумела? Усё зразумела - ёсьць правіла: "Шэраг уласнабеларускіх і пазычаных назоўнікаў мужчынскага роду афармляецца бяз малахарактэрнае для беларускае мовы фіналі -ій/-ый", і ёсьць колькі прыкладаў для ілюстрацыі правіла.
vital_stan
04 Жнв 2014 13:40 (UTC)
Дзякуй. Мне спачатку падалося двухсэнсоўным. А курсівам проста напісаны "ілюстрацыйны матэрыял", вызначаны ў пачатку кнігі.
wasserstrahl
03 Жнв 2014 16:33 (UTC)
Паланізмы, не?
maskouka
03 Жнв 2014 17:38 (UTC)
Ну, літ і бэрыль сапраўды аднолькавыя з польскімі аналагамі.
( 14 камэнтароў — Пракамэнтаваць )

Profile

by_mova
Беларуская мова ў Інтэрнэце

Latest Month

Тра 2019
S M T W T F S
   1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031 
Распрацавана LiveJournal.com
Designed by Tiffany Chow